Oma krijgt het nog moeilijker

Dit is geen goed nieuws.

Het hooggerechtshof in Johannesburg heeft een principiële uitspraak gedaan.

Grootouders die de zorg hebben voor hun kleinkinderen – waarvan de ouders overleden zijn – worden niet langer als pleegouders gekwalificeerd. Ze hebben dan ook geen recht op de uitkering voor pleegouders van R 770 per kind.

Wat ze wel krijgen is de gewone kinderbijslag van R 280. Want het is gewoon hun plicht als (groot-)ouders om voor hun nageslacht te zorgen.

Een klein bericht met grote gevolgen.

In gedachten ga ik door de gemeenten van Mamelodi, Nellmapius en Soshanguve. Hoeveel gezinnen zijn er niet waar een oma – soms met opa, vaak alleen – zorgt voor een aantal verweesde kleinkinderen? Denk aan Donovan in CC en wat hij in het Thusano-filmpje – vanaf 1:35 – vertelt.

Ik lees ergens dat er in dit land 350.000 weeskinderen zijn die door hun familie verzorgd worden. Meestal zijn dat de grootouders. Ik heb veel respect voor deze koko’s die eerst hun eigen kinderen grootgebracht hebben … die daarna hun kinderen moesten begraven … en die nu in hun ouderdom opdraaien voor de volgende generatie. Er wordt wat afgezucht en afgebeden.

Dit is voor de overheid een mooie bezuiniging: 350.000 x (770-280) = een aardig sommetje.

Maar voor de oma’s met hun aids-weeskinderen is het rampzalig. Het commentaar van The Children’s Institute is op dit punt duidelijk.

Zondag preek ik over Jona 4. Gods ontferming over de kinderen van Nineve:

[He has] pity on Nineveh, that great city. After all, it has more than 120,000 innocent children in it [who do not know their right hand from their left] …

Moge de Heer zich ontfermen over deze drie-keer-Nineve kinderen en hun oma’s.

Zuma heeft gelijk

Het gebeurt niet vaak dat ik de neiging voel om president Jacob Zuma te verdedigen. Maar deze keer neem ik ’t voor hem op. JZ wordt ten onrechte door de christenen in dit land aangevallen.

Een storm is opgestoken over de president vanwege een toespraak die hij hield met het oog op veilig verkeer. December is slachtmaand in Zuid-Afrika – de teller van het aantal verkeersdoden stond gisteren al op 800. Ook de president draagt z’n steentje bij in de veldtocht Arrive Alive.

In dat verband zei hij niet alleen iets over drink & drive en de autogordel, maar ook over de cultuur. Hij sprak in ‘diep Zulu’ – wat leidde tot verschil in vertaling en interpretatie – en riep de mensen op te blijven bij de traditionele waarden van Afrika.

Zo kwam het in de krant:

As Africans, long before the arrival of religion and [the] gospel, we had our own ways of doing things.

Those were times that the religious people refer to as dark days but we know that, during those times, there were no orphans or old-age homes. Christianity has brought along these things.

Een aanval van Zuma op het christendom, koppen de kranten. Afriforum vraagt meteen om verskonings. Zelfs de SACC – de raad van kerken – is diep geschokt. En de presidency komt met een verklaring dat JZ verkeerd is aangehaald en dat hij het niet zo heeft bedoeld.

Een storm in een glas water.

Het is goed mogelijk dat de president niet het christendom maar de westerse cultuur heeft genoemd als de factor die leidde tot de afbraak van traditionele Afrika-waarden. Wie zal zijn speech in ‘diep Zulu’ goed vertalen?

JZ heeft een geschiedenis van schokkende uitspraken over de bijbel en over Jezus Christus. De kranten halen die allemaal tevoorschijn. Maar is dat eerlijk? Lees goed wat Zuma – niet vroeger maar – deze week heeft gezegd.

Zijn uitspraak is positief over de traditionele Afrikaanse cultuur van ubuntu. Hij zegt niet dat het christendom gezorgd heeft dat er wezen zijn gekomen. Maar de opvang van wezen in weeshuizen en bejaarden in verzorgingstehuizen was in de oude cultuur niet nodig. “Wij deden de dingen op onze eigen manier.”

En dat is ook zo.

Al mijn studieboeken over Afrika vertellen over de extended family. Ons concept van een gezin – één man en één vrouw met hun eigen kinderen – is vreemd aan de traditionele cultuur. Mannen hebben meer vrouwen. Kinderen hebben meer moeders. En als iemand oud geworden is, heeft hij of zij nog steeds een plaats binnen de familie. Mocht een moeder of vader sterven, dan is een kind geen wees – er blijven genoeg andere ouders over.

Jacob Zuma heeft dus gelijk als hij zegt:

As Africans, long before the arrival of religion and [the] gospel, we had our own ways of doing things.

Those were times that the religious people refer to as dark days but we know that, during those times, there were no orphans or old-age homes. Christianity has brought along these things.

Daar valt wel meer over te zeggen. Polygamie leidt ook tot misstanden. Het groepsdenken maakt dat individuele verantwoordelijkheid te weinig aandacht krijgt. – Maar dat is nu niet het punt. Een bejaardentehuis was in de Zulu-kraal niet nodig. Een weeshuis evenmin, want echte wezen kwamen niet voor.

Dat was vroeger. In de – niet zo – dark days.

Die tijden zijn voorbij. De termen bestaan nog wel. Onze mensen in Soshanguve en Mamelodi hebben heel wat ‘vaders’ en ‘moeders’, ooms en tantes. Haast altijd moet je dan doorvragen over de relatie. Als iemand zegt: dit is mijn zuster, vraag ik vaak: same father same mother? Maar de termen dekken niet meer de werkelijkheid van een extended family.

Met de ‘beschaving’ en de westerse cultuur is ook de individualisering gekomen. In de townships heb je nu hier en daar – heel on-Afrikaans – een old age home. Met hiv en aids is het aantal ouderloze kinderen gigantisch toegenomen. Daar is geen opvang voor te vinden. Dus moeten er pleegouders en weeshuizen zijn. En in die zorg spelen christenen een grote rol.

Daarvoor had JZ natuurlijk best z’n waardering mogen uitspreken.

Drie keer preken op de vierde advent

Drie diensten op een zondag. Dat heb ik lang niet meer gedaan.

In Amersfoort wilde ik het niet. Je moet tijd voor je gezin houden. Ook dominees hebben een rustdag nodig.

En daarna kon ik het niet meer. Na m’n hersentumor in 2007 had ik geen energie genoeg voor zo’n drukke dag.

Maar het gaat goed met me. Ik kan weer heel wat aan. En vandaar: drie keer preken gisteren.

De kerk in Soshanguve CC was aardig bezet, ondanks het feit dat onze jongeren hun jaarlijkse kampweek hebben. Het was gezellig. Er werd lekker gezongen en aandachtig geluisterd.

Mumsie M. (31) deed belijdenis van haar geloof. Deze laatste der Mohikanen heeft stug volgehouden. Ondanks alle gedoe in CC bleef ze naar de kerk en de catechisatie komen. Anderen haakten af. Zij maakte het traject af. En als laatste lid van CC hebben we haar gisteren verwelkomd.

Mumsie’s jongste dochter Lerato (3) zat me tijdens de preek boos aan te kijken. Ze wist “dat ik haar met water zou gaan gooien” – daar hadden we het vorige week tijdens m’n huisbezoek nog over gehad. Je kunt van zo’n kind niet verwachten dat ze daar blij mee is … En ja hoor, bij ‘de naam van de heilige Geest’ barstte de storm los. Iedereen lol.

Ik was blij met de aanwezigheid van man en vader Godfrey M. (43). We hadden hem nadrukkelijk uitgenodigd voor de dienst. Hij was er. En hij gaf volmondig toestemming voor de doop van z’n kind.

Na de dienst was er drinken en koek voor iedereen.

Maar eerst het gebruikelijke gezeur rond kerst. “Volgende week is er een gezamenlijke kerstviering in de kerk van GG. Elke wijkgemeente wordt gevraagd frisdrank en koekjes mee te nemen.” – “Ja, maar wie zal dat betalen?” Waarom kan dat nooit eens spontaan en vrijwillig gedaan worden? “Geeft de kerk ons dan een vergoeding?”

Ik ben de discussie ontvlucht. Om 10 uur moest ik voorgaan in de dienst in wijk XX.

De opkomst daar was buitengewoon laag – nog geen 20 kerkgangers. Waar is iedereen? “Nee, moruti, ze zijn met vakantie.” Als dat zo is, lijkt XX een welvarende wijk te zijn.

In het dak van de kerk zit een mega gat. De wind is onder de golfplaten gekomen en heeft een deel van de dakplaten weggeslagen. Wanneer gaan jullie dat repareren? “Nee, moruti, daar hebben we geen geld voor.”  Valt dat ff tegen met die welvaart … Of stellen ze verkeerde prioriteiten?

Ook in XX heb ik over advent gepreekt, vanuit Psalm 130. Cry. Confess. Consult. Christ.

Gisteravond om half zes ben ik ook nog in een dienst voorgegaan van onze thuiskerk, Pretoria Maranata. Ook daar was de bezetting minimaal. Heel wat gezinnen zijn met vakantie. Ook dominee Erik van Alten is op verlof. Dan is het goed dat wij als zendelingen kunnen bijspringen.

Ik heb gepreekt vanuit Psalm 80. Een preek ter gelegenheid van wereld-aids-dag.

Ook hier kwamen we uit bij Christus en zijn komst in deze wereld. Het is advent.

Al is die donker ook hoe dig,

danksy Christus kom die lig.

Whoonga

Wie komt er op dat idiote idee? Ga lekker je wiet mixen met rattengif, gemalen aids-remmers, zeeppoeder en iets als fijngestampte Strepsils. Je krijgt van die cocktail een geweldige opdonder.

Whoonga is de nieuwste drug in Zuid-Afrika.

Een jongen uit mijn kerk vroeg of ik er wel eens van gehoord had. Nee dus. Hij wel. Whoonga is in Durban begonnen, maar verspreidt zich razendsnel door het hele land.

Van de eerste joint krijg je vreselijk buikpijn, vertelt Siyabonga. Maar als je direct een tweede opsteekt, voel je je extreem goed.

Hoe ver moet je heen zijn om zo'n kick op te zoeken. Hoe uitzichtloos is het leven in de township dat je zo probeert te ontvluchten.

Bizar. Niet alleen de drugsverslaafde zelf wordt het slachtoffer. Ook de aidspatixc3xabnt die overvallen en van z'n medicijnen beroofd wordt. Je hoort zelfs mensen die zeggen dat je best een hiv-infectie kunt oplopen – dan krijg je tenminste ARV's (medicijnen) – en dan kun je … whoonga!

Heer ontferm u.

Wallander was woedend

In 1985 zag Henning Mankell ergens in Afrika een jonge man aan aids sterven. Twintig jaar later schreef hij er een boek over: Kennedy's brein.

Henning-mankell 
Henning Mankell
is beroemd geworden door z'n detectives over de Zweedse politieman Kurt Wallander. Hij heeft ook boeken over Afrika geschreven. Ik herinner me De witte leeuwin, waarin Wallander en Zuid-Afrika gelinkt worden. Kennedy's brein gaat ook over Afrika, maar dan zonder Wallander.

Dit boek drijft op woede.

Woede over die vreselijke ziekte aids die Afrika afbreekt. Woede over de wijze waarop het westen de hiv/aids-ramp negeert. Woede over de omgang van blanke westerlingen met zwarte Afrikanen. Woede over de uitbuiting van de aids-epidemie door de producenten van medicijnen.

Bc-20070823122441 
Mankell is goed in het oproepen van gevoelens.

Woede en wanhoop zijn hier opgehangen aan het verhaal van Louise Cantor, een Zweedse archeologe. Ze verliest haar enige zoon Henrik. Zelfmoord? Louise kan dat niet aanvaarden en gaat op zoek. Ze ontdekt dat ze Henrik niet echt kende. Haar speurtocht leidt van Zweden via Barcelona naar Maputo en Xai-Xai in Mozambique.

Archeoloog Louise ontdekt steeds meer scherven van Henriks leven. Maar het lukt haar niet die tot een passend geheel samen te voegen. Kennedy's hersens heeft een open einde. Allerlei vragen blijven onbeantwoord.

Ik houd wel van de Wallander-boeken en van Henning Mankell's schrijfstijl. Z'n beschrijving van Afrika is ook weer zo goed! De figuur van Lucinda springt er voor mij uit. Mooi mens. Ik herken ook wel iets van de wanhoop en de woede over het aids-verhaal. Ik moet zeggen dat het plot van dit boek me niet helemaal bevredigt. En de verdwenen hersens van John F. Kennedy hadden van mij ook wel uit dit boek mogen verdwijnen. Wat heeft dat er nou mee te maken?

Fbcfae01dbafd9fa7af06a6183ef2863page0_blog_entry136_1 
Henning Mankell: Kennedy's brein [Kennedy's hjxc3xa4rna] is een uitgave van De Geus [2007]. ISBN 978-90-445-0763-6.

Een kind is ons geboren …

Deze week zingt de hele wereld over het kerstkind. Zijn geboorte. Zijn leven en sterven. Jezus is voor de hele wereld van levensbelang.

P1020223 
Tegen die achtergrond lees ik de berichten over kinderen in Zuid-Afrika. Die leven. En die – dat vooral – sterven.

Motsoaledi_large 
De minister van volksgezondheid, dr Aaron Motsoaledi, maakte weer eens schokkende cijfers bekend.

  • Tussen 1 januari en 31 mei 2010 zijn in Zuid-Afrikaanse ziekenhuizen minstens 8.000 kinderen vxc3xb3xc3xb3r hun eerste verjaardag  gestorven.
  • Elk jaar worden in dit land 20.000 kinderen dood geboren.Goal4
  • De infant mortality rate in Zuid-Afrika is drie tot vijf keer te hoog, afgezet tegen de millennium-doelen voor 2015.

Dat zijn maar statistieken. Ik huiver als ik denk aan alle hartseer stories die achter zulke getallen liggen.

P1020123 
Waarom sterven zoveel kinderen in dit land?

Er zijn natuurlijk allerlei redenen. Longontsteking. Diarree. Te vroeg geboren. Wanvoeding. Tbc. Slechte verzorging. Maar de minister is realist genoeg om toe te geven dat hiv / aids de onderliggende oorzaak is.

Dit los je niet op met betere ziekenhuizen. Onze hele ZA samenleving is ziek. "It is a problem of broader society. It is a problem of the whole South Africa of a high infant mortality which we need to treat it that way. We can give it a 100 years it will never improve …"

Kesrt_2005_002a 
Dat klinkt wel heel wanhopig. Maar het slechte nieuws van deze week maakt het goede nieuws wel extra goed. Het koninkrijk van het kerstkind. Dat gekomen is en komt.

Geen zuigeling zal daar meer zijn
die slechts enkele dagen leeft,
geen grijsaard die zijn jaren niet voltooit;
want een kind zal pas sterven als honderdjarige,
en wie geen honderd wordt, geldt als vervloekt.

Zij zullen zich niet tevergeefs afmatten
en geen kinderen baren voor een verschrikkelijk lot.
Zij zullen, met heel hun nageslacht,
een volk zijn dat door de HEER is gezegend.

Al is het donker nog zo dicht, dankzij Christus wordt het licht.