Living in iKasi

Ze zit tegenover me op de bank. En vertelt me over haar droom.

1099
Neo is bijna 16 en zit op school in graad 9. Haar beste vak is technisch tekenen. Wat wil je worden dan? "Nee, ik word psycholoog. Ik houd van mensen. En ik wil graag counselling doen voor mensen die een trauma hebben. Hun moeder is overleden. Hun vader is vermoord. Zoiets."

Dan heb je niet veel aan technisch tekenen … "Jawel, want in m'n andere beroep word ik architect. Dan ga ik gebouwen ontwerpen." Neo droomt zichzelf in haar eigenhandig gebouwde kantoor, luisterend naar getraumatiseerde kinderen en volwassenen.

116
Dat is nog wel een lange weg … "Ja, nog drie jaar tot matriek. En dan zeven jaar voor m'n doctorsgraad in de psychologie. Dan ben ik 26."

En wie zal dat betalen? "Ja, ik moet natuurlijk wel een beurs zien te krijgen. Maar als ik ze van m'n droom vertel, moet dat zeker lukken!"

Lieve Neo, droom maar lekker verder, zeg ik niet hardop. Je moeder is overleden. Je oma is te arm om … Je familie bestaat uit tien of meer werkloze tantes en nichtjes met elk minstens xc3xa9xc3xa9n kind. Je komt nooit of te nimmer uit deze put van armoede en wanhoop.

IKasifront
M'n gesprekje met Neo laat me denken aan het boek dat ik bezig ben om te lezen: iKasi: The Moral Ecology of South Africaxe2x80x99s Township Youth [ISBN 978-1-86814-522-5].

De titel en ondertitel vragen om toelichting.

  • iKasi gaat terug op de Afrikaanse aanduiding voor township – ik werkte in de jaren '80 ook in de lokasie Mamelodi – die zich in the township slang heeft vastgezet
  • Youth: het boek gaat over 14- tot 20-jarigen Hsrc
  • Moral [ethiek]: hoe denken zij over goed en kwaad?
  • Ecology: het boek beschrijft het iKasi-landschap, of liever de verschillende eco-systemen waarin Neo en haar leeftijd-genoten leven

Het boek – 228 pagina's, verschenen in 2009 – is de dissertatie van Sharlene Swartz. Zij werkt als socioloog bij de Zuid-Afrikaanse HSRC [Human Sciences Research Council]. Dr. Swartz – oprichter van The Youth Institute – heeft een aantal interessante publicaties op haar naam staan.

4dd46677196d0ad8956e3a_L__V192254620_ Swartz is een socioloog. Je moet je dus wel door heel wat jargon heen werken. Maar het is de moeite waard. Wie daar doorheen leest, komt in contact met echte mensen. Neo's met hun verhalen, hun dromen, hun hoop en wanhoop.

Swartz heeft haar eigen visie op dingen. Haar hoofdstuk-titels geven te denken: Youth Morality in a Context of Poverty / Youth Morality in the Aftermath of Apartheid. In de gesprekken met jongeren komt ze daar steeds op terug. Tot haar verbazing leggen jongeren de link met armoede en apartheid niet of nauwelijks. Zij wel. Op p. 147 benoemt ze eerlijk dat ze deze studie zet in de brede context van neo-marxisme. Maar ook die gekleurde bril vond ik niet echt hinderlijk. Het boek blijft boeien.

Het onderzoek in iKasi speelt zich af in de township Langa bij Kaapstad. Swartz heeft daar ongeveer een jaar lang intensief contact gehad met 37 jongeren in de leeftijd 14 – 20 jaar. De meeste zitten in Langa op een township school – graad 9, net als Neo – en de rest zit op een school in een suburb (een blanke of gemengde voorstad).

Langa
Alleen de beschrijving van het leven in Langa roept al veel op. Het leven dat zich op straat afspeelt. De wanhopige toestand op de scholen: gebrek aan faciliteiten, slechte organisatie, ongemotiveerde leraren. Ik herken dingen die jongens en meiden in Soshanguve vertellen. Het alcohol- en drug-gebruik. Misdaad als de dagelijkse realiteit. Tegelijk denk ik: is het zo (erg)? De gebroken gezinnen. Moeders die voor hun kroost vechten. Vaders die er gewoon niet zijn. Seksuele wantoestanden.

1955
Swartz heeft verschillende methoden gebruikt om de jongeren te laten vertellen over hun ethiek van goed en kwaad in iKasi:

  • participant observation, intensief persoonlijk veldwerk
  • geef jongeren een digitale camera en laat ze foto's maken van positieve en negatieve invloeden in hun omgeving (en ga daarover met ze in gesprek)
  • laat ze lijstjes maken van goed & slecht, ik houd van … & ik heb een hekel aan …
  • groepsgesprekken en individuele interviews
  • mind mapping: teken uit hoe je tot bepaalde keuzes komt
  • teken jezelf in circles of influence: wie / wat heeft invloed op jou, ten goede of ten kwade?

Interessant vind ik de classificatie van jongeren in de township.

3f337380-c89c-4be2-9e50-9b3a74124f02_wie-ben-ik-logo-header
Er zijn 4 types jongeren:

  1. Mommy's babies. Leven beschermd. Doen niet mee met de anderen. Zijn serieus in hun schoolwerk. Drinken en slikken niet.
  2. Right ones. Doen in alles mee, maar met mate. Drinken bij gelegenheid. Roken soms een joint. Doen voorzichtig aan seks. Zijn 's avonds op tijd binnen.
  3. Kasi girls & boys. Doen flink mee met alles. Regelmatig dronken of stoned. Mes op zak. Seks met wisselende partners. Hangen op straat rond. Spijbelen.
  4. Skollies of tsotsi's. Dropouts. Crimineel. Drank & drugs (-dealers). Verkrachters of hoeren. Van school getrapt. Leven op straat.

Wiebenik_S
De grenzen zijn soms vaag en de nuances subtiel. Een be
etje stelen is niet erg, maar je berooft geen mensen die je kent. Een pistool is slecht, maar een mes moet kunnen. Seks voor het huwelijk is vrij normaal, maar jongens hebben een lossere moraal dan meisjes.

Interessant is de morality of place: waar ben je? Je wordt als 'goed' beschouwd als je in school, off the streets & at home bent. Het tegenovergestelde is dus een bewijs van slecht gedrag: niet thuis slapen, na tien uur op straat zijn en spijbelen.

1092
De rol van God en Jezus is marginaal. Jongeren worden sterker bexc3xafnvloed door de traditionele cultuur – geloven b.v. in witchdoctors – dan door het christelijk geloof. Het christendom is nadrukkelijk aanwezig maar speelt nauwelijks een rol. "Christian faith is pervasive in South African townships, but it appears to exert little moral power over these young people."

En de kerk speelt al helemaal geen rol. Au.

119
Misschien het meest deprimerend vind ik wat iKasi noemt de morality of inevitability. Neo mag dromen over haar praktijk als psycholoog in haar eigen gebouw. Maar in dat gebroken gezin, in die armoede, met zulke tienderangs scholen … redt ze het never nooit.

Swartz kon toch wel eens gelijk hebben. In de context van armoede hebben tieners als Neo een achterstand die ze nooit meer inhalen. En dat heeft alles met de apartheid te maken.

Wat een rotland is dit toch.

Advertenties

Een gedachte over “Living in iKasi

  1. Hallo Tjeerd,

    Dit boek werd gebruikt in de zgn. mobiliteitscursus bij mijn vorige werkgever KPN. Er is toen een heel cursus programma opgezet om toe te werken naar gedwongen afslanking en het begeleiden naar ander werk bij een andere werkgever.Daarbij werd oa dit boekje ook gebruikt. Er was ook nog een boekje met de nederlandse titel (zo uit mijn hoofd) : wat is de kleur van je parachute. Er waren nog wel meer titels maar dat moet ik dan eens opzoeken. Het boekje was wel een eye opener. Maar de een heeft er meer mee dan de ander, denk ik.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s