Zuma heeft gelijk

Het gebeurt niet vaak dat ik de neiging voel om president Jacob Zuma te verdedigen. Maar deze keer neem ik ‘t voor hem op. JZ wordt ten onrechte door de christenen in dit land aangevallen.

Een storm is opgestoken over de president vanwege een toespraak die hij hield met het oog op veilig verkeer. December is slachtmaand in Zuid-Afrika – de teller van het aantal verkeersdoden stond gisteren al op 800. Ook de president draagt z’n steentje bij in de veldtocht Arrive Alive.

In dat verband zei hij niet alleen iets over drink & drive en de autogordel, maar ook over de cultuur. Hij sprak in ‘diep Zulu’ – wat leidde tot verschil in vertaling en interpretatie – en riep de mensen op te blijven bij de traditionele waarden van Afrika.

Zo kwam het in de krant:

As Africans, long before the arrival of religion and [the] gospel, we had our own ways of doing things.

Those were times that the religious people refer to as dark days but we know that, during those times, there were no orphans or old-age homes. Christianity has brought along these things.

Een aanval van Zuma op het christendom, koppen de kranten. Afriforum vraagt meteen om verskonings. Zelfs de SACC – de raad van kerken – is diep geschokt. En de presidency komt met een verklaring dat JZ verkeerd is aangehaald en dat hij het niet zo heeft bedoeld.

Een storm in een glas water.

Het is goed mogelijk dat de president niet het christendom maar de westerse cultuur heeft genoemd als de factor die leidde tot de afbraak van traditionele Afrika-waarden. Wie zal zijn speech in ‘diep Zulu’ goed vertalen?

JZ heeft een geschiedenis van schokkende uitspraken over de bijbel en over Jezus Christus. De kranten halen die allemaal tevoorschijn. Maar is dat eerlijk? Lees goed wat Zuma – niet vroeger maar – deze week heeft gezegd.

Zijn uitspraak is positief over de traditionele Afrikaanse cultuur van ubuntu. Hij zegt niet dat het christendom gezorgd heeft dat er wezen zijn gekomen. Maar de opvang van wezen in weeshuizen en bejaarden in verzorgingstehuizen was in de oude cultuur niet nodig. “Wij deden de dingen op onze eigen manier.”

En dat is ook zo.

Al mijn studieboeken over Afrika vertellen over de extended family. Ons concept van een gezin – één man en één vrouw met hun eigen kinderen – is vreemd aan de traditionele cultuur. Mannen hebben meer vrouwen. Kinderen hebben meer moeders. En als iemand oud geworden is, heeft hij of zij nog steeds een plaats binnen de familie. Mocht een moeder of vader sterven, dan is een kind geen wees – er blijven genoeg andere ouders over.

Jacob Zuma heeft dus gelijk als hij zegt:

As Africans, long before the arrival of religion and [the] gospel, we had our own ways of doing things.

Those were times that the religious people refer to as dark days but we know that, during those times, there were no orphans or old-age homes. Christianity has brought along these things.

Daar valt wel meer over te zeggen. Polygamie leidt ook tot misstanden. Het groepsdenken maakt dat individuele verantwoordelijkheid te weinig aandacht krijgt. – Maar dat is nu niet het punt. Een bejaardentehuis was in de Zulu-kraal niet nodig. Een weeshuis evenmin, want echte wezen kwamen niet voor.

Dat was vroeger. In de – niet zo – dark days.

Die tijden zijn voorbij. De termen bestaan nog wel. Onze mensen in Soshanguve en Mamelodi hebben heel wat ‘vaders’ en ‘moeders’, ooms en tantes. Haast altijd moet je dan doorvragen over de relatie. Als iemand zegt: dit is mijn zuster, vraag ik vaak: same father same mother? Maar de termen dekken niet meer de werkelijkheid van een extended family.

Met de ‘beschaving’ en de westerse cultuur is ook de individualisering gekomen. In de townships heb je nu hier en daar – heel on-Afrikaans – een old age home. Met hiv en aids is het aantal ouderloze kinderen gigantisch toegenomen. Daar is geen opvang voor te vinden. Dus moeten er pleegouders en weeshuizen zijn. En in die zorg spelen christenen een grote rol.

Daarvoor had JZ natuurlijk best z’n waardering mogen uitspreken.

Drie keer preken op de vierde advent

Drie diensten op een zondag. Dat heb ik lang niet meer gedaan.

In Amersfoort wilde ik het niet. Je moet tijd voor je gezin houden. Ook dominees hebben een rustdag nodig.

En daarna kon ik het niet meer. Na m’n hersentumor in 2007 had ik geen energie genoeg voor zo’n drukke dag.

Maar het gaat goed met me. Ik kan weer heel wat aan. En vandaar: drie keer preken gisteren.

De kerk in Soshanguve CC was aardig bezet, ondanks het feit dat onze jongeren hun jaarlijkse kampweek hebben. Het was gezellig. Er werd lekker gezongen en aandachtig geluisterd.

Mumsie M. (31) deed belijdenis van haar geloof. Deze laatste der Mohikanen heeft stug volgehouden. Ondanks alle gedoe in CC bleef ze naar de kerk en de catechisatie komen. Anderen haakten af. Zij maakte het traject af. En als laatste lid van CC hebben we haar gisteren verwelkomd.

Mumsie’s jongste dochter Lerato (3) zat me tijdens de preek boos aan te kijken. Ze wist “dat ik haar met water zou gaan gooien” – daar hadden we het vorige week tijdens m’n huisbezoek nog over gehad. Je kunt van zo’n kind niet verwachten dat ze daar blij mee is … En ja hoor, bij ‘de naam van de heilige Geest’ barstte de storm los. Iedereen lol.

Ik was blij met de aanwezigheid van man en vader Godfrey M. (43). We hadden hem nadrukkelijk uitgenodigd voor de dienst. Hij was er. En hij gaf volmondig toestemming voor de doop van z’n kind.

Na de dienst was er drinken en koek voor iedereen.

Maar eerst het gebruikelijke gezeur rond kerst. “Volgende week is er een gezamenlijke kerstviering in de kerk van GG. Elke wijkgemeente wordt gevraagd frisdrank en koekjes mee te nemen.” – “Ja, maar wie zal dat betalen?” Waarom kan dat nooit eens spontaan en vrijwillig gedaan worden? “Geeft de kerk ons dan een vergoeding?”

Ik ben de discussie ontvlucht. Om 10 uur moest ik voorgaan in de dienst in wijk XX.

De opkomst daar was buitengewoon laag – nog geen 20 kerkgangers. Waar is iedereen? “Nee, moruti, ze zijn met vakantie.” Als dat zo is, lijkt XX een welvarende wijk te zijn.

In het dak van de kerk zit een mega gat. De wind is onder de golfplaten gekomen en heeft een deel van de dakplaten weggeslagen. Wanneer gaan jullie dat repareren? “Nee, moruti, daar hebben we geen geld voor.”  Valt dat ff tegen met die welvaart … Of stellen ze verkeerde prioriteiten?

Ook in XX heb ik over advent gepreekt, vanuit Psalm 130. Cry. Confess. Consult. Christ.

Gisteravond om half zes ben ik ook nog in een dienst voorgegaan van onze thuiskerk, Pretoria Maranata. Ook daar was de bezetting minimaal. Heel wat gezinnen zijn met vakantie. Ook dominee Erik van Alten is op verlof. Dan is het goed dat wij als zendelingen kunnen bijspringen.

Ik heb gepreekt vanuit Psalm 80. Een preek ter gelegenheid van wereld-aids-dag.

Ook hier kwamen we uit bij Christus en zijn komst in deze wereld. Het is advent.

Al is die donker ook hoe dig,

danksy Christus kom die lig.